Στις Κυκλάδες οι εορτασμοί του «Δωδεκαημέρου» (Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά, Θεοφάνεια) έχουν έναν μοναδικό, ιδιαίτερο χαρακτήρα ο οποίος ποικίλλει ευχάριστα από νησί σε νησί. Γενικά στα Κυκλαδονήσια οι κάτοικοι θεωρούν ως καλό οιωνό αν την Πρωτοχρονιά φυσάει βοριάς ή αν έρθει στην αυλή του σπιτιού ένα περιστέρι. Αν όμως πετάξει πάνω από το σπιτικό κοράκι φοβούνται μήπως συμβούν ατυχίες. Σε ορισμένα χωριά των Κυκλάδων, όταν οι άνθρωποι πλένονται το πρωί της Πρωτοχρονιάς αγγίζουν το πρόσωπό τους μ” ένα κομμάτι σίδερο για να είναι όλο το χρόνο υγιείς («σιδερένιοι»).
Οι γιορτές των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς και η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν ήθη, έθιμα και κάλαντα από διάφορα μέρη της Ελλάδας και να τα συγκρίνουν με αυτά του τόπου τους ήταν η αφορμή για την εργασία του Δημοτικού Σχολείου Ριζού του Νομού Πέλλας, που συνέλεξε έθιμα από την Πελοπόννησο και τα παρουσιάζει στο site του σχολείου.
Λίγο πριν από τα μεσάνυχτα της Πρωτοχρονιάς, γυναίκες με διάφορα δώρα στα χέρια (τσουρέκια, γλυκίσματα, φρούτα, αλάτι) επισκέπτονταν τη βρύση «πεγάδ’» του χωριού και τα αναπόθεταν λέγοντας την ευχή: «Κάλαντα και καλός καιρός πάντα και του χρόνου». Τότε ακριβώς έπαιρναν το καλαντόνερον. Πίστευαν πως η ροή του νερού πάνω στην αλλαγή του χρόνου σταματούσε για λίγο. Αν σ’ αυτή τη μυστηριακή ώρα βρισκόταν κάποιος και έβλεπε το φαινόμενο, τον θεωρούσαν τυχερό και ό,τι ζητούσε σαν επιθυμία θα το έβρισκε. «Επλερούτον σα μουράτα τ», γίνονταν οι επιθυμίες του πραγματικότητα. Το νερό αυτό που το θεωρούσαν αγιασμένο, το ’φερναν στο σπίτι, έπιναν όλοι από λίγο και με το υπόλοιπο ράντιζαν το σπίτι, την αυλή, τα ζώα και τα χωράφια.
Παίρνοντας κανείς νερό δεν έπρεπε να γυρίσει να δει πίσω του γιατί διαφορετικά αρρωσταίνει ψυχικά (παθάν’, βλάφκεται, αχπαράεται).
Το καλάντισμα της βρύσης γινόταν ιδιαίτερα από τις ελεύθερες κοπέλες. Το βράδυ της Πρωτοχρονιάς πρόσφεραν στο «πεγάδ’» στην κυρα - Πεγαδίστρα διάφορα φρούτα και ιδίως μήλα. Σαν ανταπόδοση περίμεναν από τη Μάισσα της βρύσης την «Πεγαδομάνα» ν’ ανοίξει την τύχη τους: «Άμον τ’ ανοίγω το πεγάδ’, ν’ ανοίεται η τύχη μ’ κι άμον το τρέχ’ το νερόν να τρέχ’ και ευλοΐα».
Τα ελεύθερα παλικάρια του χωριού καιροφυλακτούσαν κι όταν έφευγαν οι κοπέλες, πλησίαζαν στη βρύση κι έτρωγαν τα φρούτα. Αυτός που έτρωγε το μήλο της συγκεκριμένης κοπέλας, θα την ερωτευόταν και θα την παντρευόταν γιατί επενεργούσαν κάποιες μαγικές δυνάμεις κατά την Ποντιακή λαϊκή δοξασία και πίστη:
Ανάθεμα π’ εκρέμιζεν το μήλον σο πεγάδιν, Το μήλον είχεν φάρμακον και το πεγάδ’ μαείας. Μαεύ’ εμέν, μαεύ’ κι εσέν, μαεύ’ τοι δυς εντάμαν. Η κορ’ μαεύ’ ελλενικά, ρωμαίικα παλικάρια…
Υπήρχαν πολλές φανταστικές ιστορίες και δεισιδαιμονίες για τους καλικάντζαρους,γι’αυτό τον λόγο λάμβαναν πολλά μέτρα.Αυτό περνούσε από γενιά σε γενιά.Μέτρα,όπως το άναμμα του τζακιού καθ’όλη την διάρκεια του δωδεκαημέρου ή να μην ανοίγουν τα σπίτια το βράδυ και πολλά άλλα.Μέτρα που λάμβαναν μέχρι να «φωτίσουν τα νερά».
Το δρώμενο της Καμήλας, ιδιαίτερα διαδεδομένο στο παρελθόν, αλλά και σήμερα, στη Μικρά Ασία, τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη (από τον Πόντο ως την Πόλη και από την Ουκρανία ως την Βουλγαρία, τη Ρουμανία, την Ουγγαρία, τη νότια Αυστρία και τη Σλοβενία), εμφανίζεται ως μεταμφίεση τελετουργικού χαρακτήρα με «αόριστη γονιμοποιητική σημασία».[1] Το έθιμο, που με διαφορετικές παραλλαγές –αλλά πάντα πάνω στο ίδιο μοτίβο- το συναντάμε σε ολόκληρη την Ελλάδα,[2] συνηθίζεται από τους πρόσφυγες της Ανατολικής Ρωμυλίας μέσα στις γιορτές του Δωδεκαημέρου, και πιο συγκεκριμένα, κατά την παραμονή της πρωτοχρονιάς.
Ο Χειμώνας που σε διάφορα µέρη τοu Πόντου λέγεται ο Χειµός ή Χειµωγκός περιλαμβάνει τους μήνες Δεκέµβριο = Χριστιαννάρτς, Ιανουάριο = Καλαντάρτς, Φεβρουάριο = Κούντουρο.
Στον Πόντο ο χειμώνας ήταν πολύ βαρύς, σταματούσαν οι εξωτερικές δουλειές, γύριζαν οι ξενιτεμένοι. Τα βράδια συνήθως τα περνούσαν σε σπίτια, κάνοντας τα νυχτέρια ή βεγγέρες, που στον Πόντο λεγόντουσαν Παρακάθια.
Με την αναβίωση εθίμων θα γιορτάσουν την Πρωτοχρονιά οι κάτοικοι της Δυτικής Μακεδονίας, καθώς σε κάθε γωνιά της το γλέντι και η παράδοση θα είναι τα κυρίαρχα στοιχεία
Τα Χριστούγεννα σε όλον τον κόσμο είναι μια καλή ευκαιρία για να περάσουν οι άνθρωποι λίγο χρόνο με τους φίλους και την οικογένειά τους, γύρω από το τραπέζι όπου κάνουν την εμφάνισή τους όλων των ειδών οι λιχουδιές, σε γλυκά και φαγητά.
Παραδοσιακά χριστουγεννιάτικα πιάτα από όλον τον κόσμο, από πουτίγκες και λουκάνικα τυλιγμένα σε μπέικον μέχρι πίτες και γεμιστά λαχανικά έχουν την τιμητική του παγκοσμίως Χριστούγεννα και Πρωτοχρονιά.
1. Γερμανία – Χήνα ψητή με πουρέ και κόκκινο λάχανο, Stollen ή αλλιώς τσουρέκι με φρούτα
2. Ιαπωνία – Τηγανητό κοτόπουλο και γλυκό με φράουλες
3. Γαλλία – Μύδια, φουά γκρα, κορμός σοκολάτας, μανιτάρια
4. Αργεντινή – Σαγκρία, ψητό κατσίκι με λάχανο
5. Νότια Αφρική – Σουβλάκια ψητά και γαλατόπιτα
6. Νιγηρία – Κοτόπουλο με ρύζι, καυτερή σούπα και πουτίγμα με κόκκινα φασόλια, συκωτάκια κοτόπουλου και ψάρι
7. Βρετανία – Λαχανάκια Βρυξελλών, ψητό χοιρινό ρολό και πουτίγκα
8. Φινλανδία – Σολομός και rosolli (ανάμικτα λαχανικά και φρούτα όπως καρότα, παντζάρια, μήλα)
9. Ουγγαρία – Ψητή γαλοπούλα και ψωμί γεμισμένο με παπαρουνόσπορο και καρύδια
10. Ρουμανία – Λαχανοντολμάδες και κέικ με σταφίδες
11. Τζαμάικα – Κατσίκι σε κόκκινη καυτερή σάλτσα
12. Φιλιππίνες – Νούντλς με κρέας και λαχανικά και πίτα με αλεύρι ρυζιού, ζάχαρη και αυγά που σερβίρεται με τυρί τριμμένο
13. Πολωνία – Σούπα με παντζάρια, τόνος με πίκλες
14. Σουηδία – Σολομός και χοιρινό λουκάνικο με λαχανικά
15. Πορτογαλία – Ρύζι με περιστέρια και pantelon (πίτα με κρέας και τυρί λιωμένο)
Είναι όμορφες οι αποδράσεις από τη καθημερινή πραγματικότητα. Είναι όμορφες ,έστω κι αν δεν είναι πραγματικές, αλλά νοερές. Όταν, μάλιστα, σε ταξιδεύουν με φόντο τα Χριστούγεννα, γίνονται μαγικές. Και ποιο είναι το ιδανικότερο μέσο για ταξίδια του νου; Μα το βιβλίο φυσικά! Αγαπημένη συντροφιά για μικρούς και μεγάλους, ειδικά την εποχή των Χριστουγέννων που μπορούμε να ξεκλέψουμε λίγο χρόνο. Ευτυχώς, τα χριστουγεννιάτικα αναγνώσματα είναι ποικίλα και είναι ιδανικά να μας μεταφέρουν στο κλίμα των Χριστουγέννων. Με αυτά μεγάλωσαν γενιές και γενιές και γιατί όχι κι οι επόμενες;
Παρακάτω παρουσιάζονται οι κλασικότερες ιστορίες των Χριστουγέννων.
Χριστουγεννιάτικη Ιστορία (Christmas Carol) Charles Dickens.
Ο Εμπενέζερ Σκρουτζ είναι ένας τσιγκούνης (από αυτόν, άλλωστε, βαφτίστηκε ο Σκρουτζ του Ντίσνεϊ)και μίζερος γέρος, που δε νοιάζεται για κανέναν. Οι άνθρωποι γι` αυτόν υπάρχουν μόνο για να δουλεύουν για τον ίδιο και να του φέρνουν χρήματα. Ιδιαιτέρως, σιχαίνεται τα Χριστούγεννα, τα οποία θεωρεί πως απλώς τον μεγαλώνουν κατά ένα χρόνο χωρίς, όμως, να τον κάνουν ούτε κατά μια δεκάρα πλουσιότερο. Όμως, την παραμονή των Χριστουγέννων του 1843, ο γερο-Σκρουτζ δέχεται μια απρόσμενη επίσκεψη από το φάντασμα του πρώην συνεργάτη του, Τζέικομπ Μάρλεϊ. Ο Μάρλεϊ υπήρξε και αυτός τσιγκούνης και μίζερος όπως ο Σκρουτζ, αλλά μετά θάνατον, υποφέρει από τις αμαρτίες του και θέλει να βοηθήσει το Σκρουτζ, ώστε να μην έχει την ίδια κατάληξη. Εξηγεί, λοιπόν, στον πρώην συνεργάτη του πως πρόκειται τον επισκεφτούν τρία πνεύματα, του παρελθόντος, του παρόντος) και του μέλλοντος. Αυτά τα τρία πνεύματα, λοιπόν, δείχνουν στον Σκρουτζ τα λάθη του κι ο ίδιος σταδιακά μετανοεί... Η ιστορία έχει μεταφερθεί ήδη στον κινηματογράφο.
Πολικό Εξπρές (Polar Express) Chris Van Allsburg.
Αν δεν το έχεις διαβάσει, θα το έχεις δει σίγουρα σε ταινία, αφού κάθε χρόνο τέτοια εποχή αποκλείεται να μην παίξει τουλάχιστον μια φορά σε κάποιο τηλεοπτικό κανάλι. Στην ουσία πρόκειται για ένα χριστουγεννιατικο παραμύθι για παιδιά, που μαγεύει όμως και όσους έχουν από καιρό ενηλικωθεί.Η ιστορία έχει ως εξής... Ένα αγόρι που λάτρευε κάποτε τα Χριστούγεννα, αλλά δεν είναι πια και πολύ σίγουρο ότι ο Άγιος Βασίλης υπάρχει, επιβιβάζεται στο μαγικό Πολικό Εξπρές και ταξιδεύει την παραμονή των Χριστουγέννων μέχρι το Βόρειο Πόλο, την πατρίδα του Άγιου Βασίλη, για να διαπιστώσει μόνο του αν τελικά ο Santa υπάρχει ή όχι.
Το κοριτσάκι με τα σπίρτα του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν.
Μελαγχολικό, σύντομο παραμύθι, κόντρα στη γιορτινή ατμόσφαιρα των Χριστουγέννων, με κεντρική ηρωίδα ένα φτωχό κοριτσάκι. Έχει μεταφερθεί σε κινούμενα σχέδια και θεωρείται ένα από τα δημοφιλέστερα κλασικά παραμύθια όλων των εποχών.
Χριστουγεννιάτικα Διηγήματα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη
Δέκα πέντε ιστορίες με φόντο την Ελλάδα μιας άλλης εποχής σε χριστουγεννιάτικη ατμόσφαιρα από έναν από τους κορυφαίους Έλληνες λογοτέχνες.
Τα κείμενά του έχουν τεράστια εκφραστική δύναμη, αν και η ιδιότυπη αρχαΐζουσα γραφή του, πιθανόν να ξενίζει ορισμένους. Ξεφεύγουν από αυτό που έχει ο καθένας στο μυαλό του, όταν σκέφτεται χριστουγεννιάτικες ιστορίες, αλλά αυτό είναι που τις κάνει ξεχωριστές.
Τα χριστουγεννιάτικα Παραμύθια του Ευγ. Τριβιζά.
Ο σύγχρονος Έλληνας παραμυθάς έχει δώσει τον καλύτερό του εαυτό στα παραμύθια του για τα Χριστούγεννα. Μάλιστα, έχουν κυκλοφορήσει σε dvd για τους πολύ μικρούς λάτρεις του παραμυθιού.
