Τρίτη, 11 Νοεμβρίου 2014

Οι Αιγύπτιες της Ανατολής

Μισιρλούδες

Οι Αιγύπτιες της Ανατολής. Από την Κλεοπάτρα μέχρι τη Dalida.
Magnify Image
Η Αιγύπτια χορεύτρια του χορού της κοιλιάς, Samya Ghamal


Μισιρλού μου, η γλυκιά σου η ματιά

Φλόγα μου 'χει ανάψει μες στην καρδιά.
Αχ, για χαμπίμπι, αχ, για λε-λέλι, αχ,
Τα δυο σου χείλη στάζουνε μέλι, αχ.

Αχ, Μισιρλού, μαγική, ξωτική ομορφιά.
Τρέλα θα μου 'ρθει, δεν υποφέρω πια.
Αχ, θα σε κλέψω μέσ' απ' την Αραπιά.

Μαυρομάτα Μισιρλού μου τρελή,
Η ζωή μου αλλάζει μ' ένα φιλί.
Αχ, για χαμπίμπι ενα φιλάκι, άχ
Απ' το γλυκό σου το στοματάκι, αχ.




Στα αραβικά η Αίγυπτος ονομάζεται ''Μισρ'' (مصر ). Οι Τούρκοι πρόσθεσαν ένα ακόμη φωνήεν και η λέξη μεταπήδησε στη γλώσσα τους ως ''Mısır''. Για τους Τούρκους, ''Mısır'' είναι η ''Αίγυπτος'' αλλά και το ''καλαμπόκι''. Έτσι οι Τούρκοι θα συνοδεύσουν το ''mısır'' με την μετοχή του ρήματος patlamak (= εκρήγνυμαι), patlamış και θα αποδώσουν το ''ποπ κορν'' ως mısır patlamış. Ή θα προσθέσουν το ekmek ( = ψωμί) για να αποδώσουν το ''καλαμποκόψωμο'' ως mısır ekmeği. Καθώς η τουρκική γλώσσα είναι συγκολλητική, με την προσθήκη διαφόρων επιθημάτων παράγονται νέες λέξεις που αποκτούν διαφορετική σημασία. Προσθέτοντας λοιπόν το επίθημα ''– lı'' στην κατάληξη του ''Mısır'' αποδίδουν την εθνικότητα τόσο του Αιγύπτιου όσο και της Αιγύπτιας αφού στα τούρκικα δεν υπάρχουν γένη.

Magnify Image
Πίνακας του Eugène Giraud

Το άσμα αναφέρεται στη ''Mısırlı'' (Μισιρλού) τη λάγνα Αιγύπτια, την Αραπίνα που ξεσηκώνει τα πάθη και τις ηδονές του έρωτα. Πρωτοεκτελέστηκε από τη ρεμπέτικη ορχήστρα του Μιχάλη Πατρινού στην Αθήνα του 1927 και τη τραγούδησε ο Τέτος Δημητριάδης. Αργότερα τη Μισιρλού τραγούδησαν η Σοφία Βέμπο και ο Νίκος Γούναρης ενώ το τραγούδι γνώρισε πολλές διασκευές από διάφορα μουσικά σχήματα παγκοσμίως, όπως από τους Last Driver για το άλμπουμ τους Underworld Shakedown, τους Sound Explosion και τον Αμερικανό πρωτοπόρο της Exotica, Korla Pandit.


Όπως συμβαίνει με όλους τους μακραίωνους πολιτισμούς έτσι και η Αίγυπτος δεν κατάφερε να γλυτώσει από το πλήθος των διαφορετικών και διαδοχικών εξουσιών που ορίζουν το περιβάλλον για να προκύψουν νέες ταυτότητες. Αρχαία Βασίλεια, Χαλιφάτα και Σουλτανάτα, Αποικιοκρατία και Έθνος Κράτος με ενδιάμεσες συνδετικές αλυσίδες από υλικό όπως πραξικοπήματα, πολέμους, εκλογές και επαναστάσεις.

Magnify Image


Από αριστερά, η Ελίζαμπεθ Τέιλορ ως Κλεοπάτρα στην ομώνυμη ταινία, Σουλτάνα Τζαμιλέ, Ουμ Καλσούμ.


Στο πέρασμα του χρόνου, οι αγαπημένες μας Αιγύπτιες ή αλλιώς Μισιρλούδες είναι τόσο διαφορετικές μεταξύ τους όσο και οι εποχές που πρεσβεύουν.
Διαφορετικές όπως η Κλεοπάτρα, η σουλτάνα Τζαμιλέ και η Ουμ Καλσούμ. Αναπόφευκτα, οι ιστορικές περίοδοι που τις περιβάλλουν τις καθιστούν τόσο διαφορετικές. Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στην Αίγυπτο διαφέρει ανά εποχή.

Magnify Image
Αρχαία Αιγύπτια σε πίνακα του William Clarke Wontner


Στην Αρχαία Αίγυπτο η θέση της γυναίκας ήταν ανέλπιστα υψηλή συγκριτικά με τους άλλους πολιτισμούς. Επικρατεί ισότητα μεταξύ των δύο φύλων σε πολλούς τομείς και οι γυναίκες προστατεύονται σθεναρά από τη νομοθεσία.
Ειδοποιός διαφορά της αρχαίας αιγυπτιακής κοινωνίας ήταν η κοινωνική τάξη και όχι το φύλο. Οι γυναίκες ήταν φυσικά πρόσωπα με αναγνωρισμένα δικαιώματα. Μπορούσαν να κατέχουν περιουσιακά στοιχεία δηλωμένα στο όνομά τους, σε έγκυρα συμβόλαια και να παρίστανται ως μάρτυρες σε δικαστήρια. Οι περισσότερες γυναίκες δεν εργάζονταν αλλά άτυπα συμπλήρωναν το οικογενειακό εισόδημα βοηθώντας τον σύζυγο σε αγροτικές εργασίες ή με την ενασχόληση στον οικιακό αργαλειό, δημιουργώντας και πωλώντας υφάσματα.

Magnify Image
Αριστερά, η βασίλισσα Χαμερερνεμπτί αγκαλιάζει τον συζυγό της,Φαραώ Μυκερίνο (2532 - 2503 π.Χ.). Γλυπτό από πράσινο στεατίτη που εκτίθεται στο Μουσείο της Βοστώνης. Δεξιά, ο Μέμι και η Σαμπού αγκαλιασμένοι (2613 - 2494 π.Χ.) από τη δυτική νεκρόπολη της Γκίζας. (φωτ. Κατερίνα Κολτσίδα).


Ανάμεσα στα παντρεμένα ζευγάρια ήταν πολύ διαδεδομένη η σύναψη προγαμιαίου συμβολαίου το οποίο όριζε σε μεγάλο βαθμό τις ευθύνες του συζύγου έναντι της γυναίκας του, στη διάρκεια του γάμου αλλά και στην περίπτωση διαζυγίου. Συμφωνούσαν στην προβλεπόμενη συμπεριφορά που πρέπει να διατηρεί ο σύζυγος ακόμη και στο ποσό της διατροφής που θα λάμβανε η γυναίκα μετά τη διάλυση του γάμου. Τα παντρεμένα ζευγάρια συχνά συνυπήρχαν υπό καθεστώς κοινής περιουσίας τη διαχείριση της οποίας αναλάμβανε ο σύζυγος. Εξίσου συχνά ο σύζυγος έδινε ένα αξιόλογο χρηματικό ποσό στον μέλλοντα πεθερό του. Η πρακτική αυτή άλλοτε ερμηνεύεται ως αγορά της νύφης άλλοτε ως συμβολή αποκοπής της νύφης από την οικογένειά της και θεμέλιος λίθος για την εγκατάσταση του νοικοκυριού τους.

Η πολυγαμία, με εξαίρεση τον Φαραώ, δεν ήταν δημοφιλής. Αντιθέτως οι Αιγύπτιοι διακρίνονται για την αυστηρή μονογαμία και την ισότιμη καταδίκη της μοιχείας από που και αν προερχόταν, άντρες και γυναίκες.

Με την επικράτηση του Ισλάμ, η θέση της γυναίκας περιορίστηκε λόγω του ισλαμικού νόμου (σαρία) που τις έθεσε υπό τον στενό κλοιό του συζύγου.

Magnify Image
Huda Shaarawi

Εισηγήτρια του φεμινισμού στην Αίγυπτο ήταν η τολμηρή Huda Shaarawi (1879 – 1947). Ανήκε σε εύπορη οικογένεια και έλαβε σπουδαία μόρφωση. Αν και παντρεύτηκε σε ηλικία δεκατριών ετών δεν έπαψε να είναι μαχητική. Προσκάλεσε πολλές γυναίκες και καθιέρωσε σαλόνια διαλέξεων και έντονων συζητήσεων, εστιάζοντας σε γυναικεία θέματα που απασχολούσαν έντονα την καθημερινότητά τους. Η ενέργεια αυτή, αποτέλεσε το πρώτο κίνητρο για να βγουν οι γυναίκες από τα σπίτια τους και να ενισχύσουν την κοινωνικότητά τους. Εν συνεχεία, έπεισε τις πλούσιες κυρίες να θεσπίσουν ένα ταμείο βοηθείας για τις μαστιζόμενες γυναίκες των χαμηλών στρωμάτων και το 1910 ίδρυσε το πρώτο σχολείο για κορίτσια.

Magnify Image
Από διαδήλωση της εποχής κατά των Άγγλων αποικιοκρατών.


Μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο τα συνθήματα κατά της αγγλικής αποικιοκρατίας στην Αίγυπτο πλήθυναν. Το 1919 η Huda οργάνωσε τη μεγαλύτερη συγκέντρωση διαμαρτυρίας γυναικών κατά των βρετανικών δυνάμεων. Χιλιάδες γυναίκες υπέμεναν για τρεις ώρες τον καυτό ήλιο στέλνοντας ένα μήνυμα εθνικής και φεμινιστικής αφύπνισης συγχρόνως. Το 1923, επιστρέφοντας από το Διεθνές Φεμινιστικό Συνέδριο της Ρώμης αποβιβάζεται από το τρένο και πετάει τον φερετζέ, αποκαλύπτοντας το πρόσωπό της δημοσίως. Δύο χρόνια αργότερα, εξέδωσε το πρώτο φεμινιστικό περιοδικό L' Egyptienne και συνέχισε να εκπροσωπεί την Αίγυπτο σε διάφορα συνέδρια φεμινισμού στο Παρίσι, Άμστερνταμ, Βερολίνο, Βουδαπέστη, Βρυξέλλες, Μασσαλία, Γενεύη, Κωνσταντινούπολη και Κοπενγχάγη. Η Huda Shaarawi άφησε αξιόλογο ποιητικό έργο και μελέτες επί των γυναικείων ζητημάτων.

Magnify Image
Αιγύπτια του 1947.
Magnify Image
Αιγύπτια στην παραλία της Αλεξάνδρειας στις αρχές του '50.


Η Αιγυπτιακή Επανάσταση του 1952 εκκοσμίκευσε σε σημαντικό βαθμό το δίκαιο και προώθησε μεταρρυθμίσεις για τη βελτίωση της θέσης της γυναίκας. Παρά τις προσπάθειες για την πάταξη της πολυγαμίας, του αναλφαβητισμού και της επιρροής της σαρία, η κατάσταση στη σημερινή Αίγυπτο είναι αποκαρδιωτική.

Magnify Image
Διαδήλωση γυναικών κατά της σεξουαλικής κακοποίησης.


Το 98% των ξένων γυναικών και το 83% των γηγενών έχουν υποστεί σεξουαλική παρενόχληση ενώ τα 2/3 των αντρών παραδέχονται πως έχουν ασελγήσει σε γυναίκες. Σύμφωνα με έρευνα της Επιτροπής Ισότητας του ΟΗΕ για το 2013, η Αίγυπτος κατέχει την πρωτιά με το θλιβερό ποσοστό του 99,3% των γυναικών να έχουν υπάρξει θύματα λεκτικής ή σωματικής παρενόχλησης. Από τις παρενοχλήσεις δεν έχουν ξεφύγει ούτε οι καλυμμένες με μαντήλα, συντηρητικές Αιγύπτιες. Επίσης, το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων σημείωσε 91 βιασμούς γυναικών στην πλατεία Ταχρίρ του Καΐρου, σε διάρκεια μόλις τεσσάρων ημερών και εν μέσω των διαδηλώσεων του περασμένου καλοκαιριού.

Στην Επανάσταση του 2011 που ανέτρεψε τον Χόσνι Μουμπάρακ, ο ρόλος των γυναικών ήταν καταλυτικός. Πολλές γυναίκες από διαφορετικά κοινωνικά στρώματα συμμετείχαν στις διαδηλώσεις ενώ οι νεότερες σε ηλικία κατηύθυναν το κίνημα μέσω των social media.
Παρά την απογοητευτική εξέλιξη της Αραβικής Άνοιξης σε Ισλαμικό Χειμώνα, ας ελπίσουμε ότι οι Αιγύπτιες θα συνεχίσουν να αγωνίζονται για την ελευθερία, τη δημοκρατία και την εκκοσμίκευση.

Μεριταμούν

Magnify Image

Σύζυγος του Φαραώ Αμένωφις (περίοδος βασιλείας του, 1526 – 1506 π.Χ.)


Νεφερτίτη (1370 – 1330 π.Χ.)

Magnify Image


Σύζυγος του Φαραώ Ακενατών και μητέρα του Τουταγχαμών.
Εισήγαγε στην Αίγυπτο τον μονοθεϊσμό, λατρεύοντας τον θεό Άθωνα. Η πανέμορφη Νεφερτίτη ήταν πολύ περήφανη για τον μακρύ της λαιμό. Η εξαιρετική προτομή της εντοπίστηκε από τον αρχαιολόγο Ludwig Borchardt και εκτίθεται στο Αιγυπτιακό Μουσείο του Βερολίνου. Η ανατομία του προσώπου της, με τις λεπτεπίλεπτες γραμμές, τα ζυγωματικά, τα όμορφα χείλη και τη διακριτική μύτη, είναι εκπληκτική.

Κλεοπάτρα (69 – 30 π.Χ.)

Magnify Image
Η Ελίζαμπεθ Τέιλορ ως Κλεοπάτρα.


Κόρη του Πτολεμαίου ΙΒ' Αυλητή και τελευταία βασίλισσα της δυναστείας των Πτολεμαίων.
Πανέξυπνη, χαρισματική, μορφωμένη και πολύγλωσση. Εκτός από τη μητρική γλώσσα της τα αιγυπτιακά, μιλούσε αραβικά, αραμαϊκά, εβραϊκά, περσικά και αιθιοπικά. Με τη γοητεία που ακτινοβολούσε σαγήνευσε δύο ισχυρούς άντρες της εποχής της, τον Ιούλιο Καίσαρα και τον Μάρκο Αντώνιο. Το 31 π.Χ., μαζί με τον εραστή της Μάρκο Αντώνιο πολέμησαν κατά του Οκταβιανού στη Ναυμαχία του Άκτιου, στα στενά του δικού μας Αμβρακικού Κόλπου. Ηττήθηκαν και επέστρεψαν στην Αίγυπτο όπου αυτοκτόνησαν και οι δύο όταν οι δυνάμεις του Οκταβιανού εισέβαλλαν στο βασίλειο των Πτολεμαίων. Ο Μάρκος Αντώνιος μαχαιρώθηκε με το σπαθί του και η Κλεοπάτρα με τις πιστές της υπηρέτριες Ειράς και Χάρμιον πέθαναν από δάγκωμα οχιάς.

Magnify Image
Ένας δούλος φέρνει την Κλεοπάτρα τυλιγμένη σε χαλί και την παρουσιάζει στον Ρωμαίο Ιούλιο Καίσαρα. Πίνακας του Jean Leon Gerome.

Υπατία (370 – 416 μ.Χ.)

Magnify Image


Νεοπλατωνική φιλόσοφος, αστρονόμος και μαθηματικός.
Κόρη του αστρονόμου και μαθηματικού Θέωνα, γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αλεξάνδρεια της Ελληνιστικής Εποχής. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή των Αθηνών έχοντας για δασκάλους τον Πρόκλο και Ιεροκλή. Συνέχισε τις σπουδές της στην Ιταλία και όταν επέστρεψε στην Αλεξάνδρεια άρχισε να διδάσκει στους πνευματικούς κύκλους της πόλης. Διαυγές πνεύμα της εποχής, σεβάσμια και ταπεινή ως προσωπικότητα προκάλεσε το μίσος του Αρχιεπισκόπου Κυρίλλου της Αλεξάνδρειας λόγω της στενής της φιλίας με τον Ρωμαίο διοικητή της πόλης, Ορέστη (Θανάσιμος εχθρός του Κυρίλλου). Ο αρχιεπίσκοπος Κύριλλος διέταξε την εκτέλεσή της κατηγορώντας την ως μάγισσα των ειδωλολατρών. Ο όχλος των φανατικών χριστιανών της επιτέθηκε, την έγδυσαν, την έσυραν μέχρι τον καθεδρικό ναό, την έγδαραν και την σκότωσαν με κοφτερά όστρακα ενώ τη σορό της, την έκαψαν.

Πριγκίπισσα Ιφέτ Χασάν (1876 – 1967)

Magnify Image

Εγγονή του Ισμαήλ Πασά, ηγεμόνα της Αιγύπτου και του Σουδάν από το 1863 μέχρι το 1879.

Magnify Image
Η πριγκίπισσα Ιφέτ με κουστούμι Φαραώ το 1911.


Ο παππούς του Ισμαήλ Πασά ήταν ο στρατηγός Μωχάμμαντ Άλι, ιδρυτής της ομώνυμης Δυναστείας Μωχάμμαντ Άλι που κυβέρνησε την Αίγυπτο και το Σουδάν για περίπου 150 χρόνια. Ο Μωχάμμαντ Άλι είχε γεννηθεί στην Καβάλα της Μακεδονίας από Αλβανούς γονείς. Η Υψηλή Πύλη τον έστειλε στην Αίγυπτο για να εκδιώξει τα στρατεύματα του Ναπολέοντα. Μετά την επικράτησή του στην Αίγυπτο, κήρυξε αντάρτικο και αποσχίστηκε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Βασίλισσα Φαριντά (1921 – 1988)

Magnify Image


Πρώτη σύζυγος του βασιλιά Φαρούκ και βασίλισσα της Αιγύπτου για δέκα χρόνια, από το 1938 μέχρι το 1948. Μητέρα τριών κοριτσιών, της Φεριάλ, Φαουζία και Φαντία. Μετά το διαζύγιο έζησε στον Λίβανο και στη Γαλλία. Επέστρεψε στην πατρίδα της το 1974 και ασχολήθηκε με τα εικαστικά πραγματοποιώντας ατομικές εκθέσεις στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ. Πέθανε από λευχαιμία το 1988.

Magnify Image
Magnify Image
Στιγμιότυπο από το γαμήλιο δείπνο της Φαριντά με τον Φαρούκ. Η τούρτα προκαλεί τις εντυπώσεις.
Magnify Image
Magnify Image

Βασίλισσα Φαουζία (1921 – 2013)

Magnify Image


Αδερφή του τελευταίου βασιλιά της Αιγύπτου, Φαρούκ. Πρώτη σύζυγος του σάχη του Ιράν, Ρεζά Παχλαβί και βασίλισσα του Ιράν (1939 – 1948). Την διαδέχθηκε η Θλιμμένη Πριγκίπισσα, Σοράγια.

Magnify Image
Magnify Image
Magnify Image
Η Φαουζία με την κόρη της Σαχνάζ από τον γάμο της με τον σάχη του Ιράν.
Magnify Image
Η Φαουζία κρατάει στα χέρια της την αδερφή της Φατχία, καθισμένη δίπλα στις αδερφές της Φαΐζα και Φαΐκα.


Munira el Mahdeya (1885 – 1965)

Magnify Image

Τραγουδοποιός

Um Kalsum (1904 – 1975)

Magnify Image


Η μεγαλύτερη γυναικεία φωνή ολόκληρου του αραβικού κόσμου. Η κηδεία της συγκέντρωσε περισσότερο κόσμο και από του Αιγύπτιου ηγέτη Νάσερ.
Magnify Image
Magnify Image
Magnify Image
Magnify Image
Magnify Image
Με το αηδόνι του Λιβάνου, τη Φαϊρούζ.
Magnify Image
Με τον Νάσερ και τον Ανούρ αλ Σαντάτ.

Dalida (1937 – 1987)

Magnify Image

Γαλλίδα τραγουδίστρια, αιγυπτιακής καταγωγής.

Samya Ghamal (1924 – 1994)

Magnify Image
Χορεύτρια του χορού της κοιλιάς και ηθοποιός.
https://www.youtube.com/watch?v=DJNHfmETiVk

Magnify Image
Magnify Image


Nagwa Fuad (1939 - ...)

Magnify Image
Χορεύτρια του χορού της κοιλιάς
https://www.youtube.com/watch?v=pI7ERf0BT5A

Magnify Image

Ηθοποιοί

Bahiga Hafez (1908 – 1983)

Magnify Image

Hind Rostom (1929 – 2011)

Magnify Image

Magda (1931 - ...)

Magnify Image

Maha Sabri (1933 – 1989)

Magnify Image

Leila Fawzi (1925 – 2005)

Magnify Image

Naema Akef (1929 – 1966)

Magnify Image

Nadia Lutfi (1938 - ...)

Magnify Image

Berlanty (1935 – 2010)

Magnify Image

Suad Hosni ( 1943 – 2001)

Magnify Image

Riham Said

Magnify Image

Η γενναία δημοσιογράφος που συγκρούστηκε με τον φανατικό κληρικό σχετικά με την ισλαμική μαντήλα.


Κατερίνα Κολτσίδα και Πέγκυ Ρίγγα

Magnify Image
Αν και Ελληνίδες, τις κατατάσσω στις Μισιρλούδες γιατί είναι εξαίρετες αρχαιολόγοι, με διδακτορικές διατριβές στην Αιγυπτιολογία και λατρεύουν την Αίγυπτο. 

Magnify Image
Magnify Image
Πωλήτριες ζαχαροκάλαμου
Magnify Image
Αλεξάνδρεια 1923.
Magnify Image
Magnify Image
Νύφη με τις φίλες της, γάμος του 1928.
Magnify Image
Η Αλεξανδρινή Άννα Πτερνίτη - Αριστοκλή με τις φίλες της, το 1940. Η φωτογραφία ανήκει στην εγγονή της, Άννα Μαρίνου.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου